اصطلاح حقوق در معانی زیر به کار گرفته میشود:
۱. حقوق عینی: مجموعه قوانین و مقرراتی که برای تحقق عدالت و رشد مادی و معنوی از سوی مقام صلاحیتدار وضع گردیده است.
۲. حقوق شخصی: مجموعه امتیازات و قابلیتهایی که برای هر شخص به رسمیت شناخته میشود و دیگران به رعایت آن مکلف هستند، مثل حق حیات، حق آزادی، حق تعلیم و تربیت و حق مالکیت. این امر در اصطلاح فقها حقوق نامیده میشود.
۳. علم حقوق: دانشی است که درباره قواعد و قوانین حاکم بر جامعه و حقوق و تکالیف اشخاص بحث میکند و به تحلیل، ارزیابی و سیر تحول آن میپردازد. به این ترتیب در اصطلاح عام به کسی که دانش حقوق را فرا گرفته حقوقدان گفته میشود و در اصطلاح اسلامی فقیه نامیده میشود.
۴. فن حقوق: مرز جنبه نظری و عملی در علم حقوق، مرز بین علم حقوق و فن حقوق است. فن حقوق را نزد قضات، وکلا، صاحبان دفاتر اسناد رسمی، مشاوران حقوقی و نویسندگان متون قوانین میتوان دید.
۵. قاعده حقوقی: قاعدهای است که به منظور ایجاد نظم و استقرار عدالت بر زندگی اجتماعی انسان حکومت میکند و اجرای آن از طرف دولت تضمین میشود. پس تکلیفی که پدر و مادر نسبت به نگهداری فرزند خود دارند و الزامی که شوهر درباره پرداخت نفقه زن پیدا میکند جنبه حقوقی دارد و حکمی که آن را مقرر میدارد قاعده حقوقی است.
توحید کرب پور